همانطور كه نفس مفهوم « كلى » هم خودش يكى از كلىهاى عالم بود . اما از طرف ديگر مىبينيم كه جزئى جزئى است ، براى اينكه هر چيزى خودش خودش است . اصلا شما جزئى را كه تعريف مىكنيد مىگوييد « كلّ مفهوم لا يقبل الصدق على كثيرين فهو جزئىّ » . همانطور كه انسان را با « حيوان ناطق » تعريف مىكنيد و مىگوييد : « الانسان هو الحيوان الناطق » ، مفهوم جزئى را با « المفهوم الّذى لا يقبل الصدق على كثيرين » تعريف مىكنيد و مىگوييد : « الجزئىّ هو المفهوم الّذى لا يقبل الصدق على كثيرين » و يا مىگوييد : « كلّ مفهوم لا يقبل الصدق على كثيرين فهو جزئىّ » ؛ يعنى يا « جزئى » را موضوع قرار مىدهيم و « المفهوم الّذى لا يقبل الصدق على كثيرين » را محمول قرار مىدهيم و يا بالعكس ، « جزئى » را محمول قرار مىدهيم و آن ديگرى را موضوع . بنابراين جزئى جزئى است و در عين حال جزئى جزئى نيست ، بلكه كلى است ؛ و اين يك تناقض است . اما حكماى اسلامى اين قضيه را به صورت يك تناقض لا ينحل طرح نكرده‌اند . گويى از اول كه اين قضيه طرح شده است جوابش هم همراهش بوده است . جوابش اين بوده است كه گفته‌اند ما دو نوع حمل داريم و در واقع دو اعتبار داريم و همين عدم توجه به اعتبارات ذهن است كه منشأ اشتباهات مىشود ، كه ما حالا شبيه اين را در آن شبههء معروف فخر رازى بيان مىكنيم . شبههء فخر رازى مىدانيم كه فخر رازى در مورد انتاج قياس شكل اول شبهه‌اى دارد كه خواجه هم در شرح اشارات « 1 » آن شبهه را نقل مىكند . فخر رازى هيچ نمىترسد « 2 » از اينكه بگويد :

--> ( 1 ) شرح اشارات ، جلد اول از چاپ جديد ، صفحهء 236 . ( 2 ) هميشه گفته‌ايم كه فخر رازى يك مرد بسيار شجاعى است و صرف كلمهء « مشكّك » را نبايد در مورد وى به كار برد . واقعا مرد شجاعى است . درست است كه بسيارى از حرفها و اشكالاتش جواب دارد ، ولى در اينكه شجاعانه اشكالات را وارد مىكند ترديدى نيست و اين خودش فرصتى ايجاد مىكند لااقل براى ديگران كه دربارهء اشكالات فكر كنند و آن وقت فكر تازه به وجود بياورند . اين خودش خيلى مهم است . - تشكيكاتش هم گاهى حرف است و گاهى مطلب دارد . استاد : نه ، خيلى مهم است . تشكيكاتش اغلب مطلب دارد . گاهى تشكيكاتش تشكيكاتى